Jaka rzeka przepływa przez Gdańsk?

Główną rzeką przepływającą przez Gdańsk jest Motława, która od wieków kształtuje krajobraz i historię miasta. To dopływ Martwej Wisły, ważny element gdańskiego układu portowego oraz miejsce spacerów, rejsów i aktywności wodnych.

Motława jest dopływem Martwej Wisły i stanowi jeden z najważniejszych szlaków wodnych Gdańska, pełniąc funkcje transportowe, rekreacyjne oraz historyczne.

Motława – jaka rzeka przepływa przez Gdańsk?

W centrum Gdańska, pomiędzy zabytkowymi kamienicami, wyspami i nabrzeżami, płynie Motława. Rzeka od średniowiecza była związana z portem, handlem i rozwojem miasta.

Jej brzegi są dziś jedną z najczęściej odwiedzanych części Głównego Miasta. W pobliżu znajdują się między innymi Żuraw, Wyspa Spichrzów, Ołowianka oraz liczne mariny i przystanie.

Motława ma około 64,7 km długości, a jej zlewnia zajmuje około 1511,3 km². Rzeka przepływa przez tereny Pojezierza Starogardzkiego i Żuław Wiślanych, a następnie uchodzi do Martwej Wisły.

Skąd wypływa i jak płynie Motława?

Źródła Motławy znajdują się w rejonie Jeziora Rokickiego na Pojezierzu Starogardzkim, na południowy zachód od Tczewa. W górnym biegu rzeka bywa nazywana Szpęgawą.

Motława przepływa przez gminy i miasta:

• Starogard Gdański,
• Tczew,
• Suchy Dąb,
• Pruszcz Gdański,
• Gdańsk.

W dalszym biegu rzeka kieruje się przez okolice Tczewa i Żuław Gdańskich. W pobliżu Grabiny-Zameczek przyjmuje wody Kłodawy, a w rejonie Krępca łączy się z Czarną Łachą i Radunią.

W okolicy Dziewięciu Włók Motława łączy się z Martwą Wisłą przez Kanał Wielki. Następnie płynie w stronę Gdańska, gdzie jej koryto tworzy rozbudowany system cieków i kanałów.

Trasa rzeki przez Gdańsk

Po wkroczeniu w granice Gdańska Motława biegnie między innymi w rejonie Olszynki oraz Oruni. W miejskim odcinku została rozdzielona na trzy główne nurty: Starą Motławę, Nową Motławę i Opływ Motławy.

Stara Motława przepływa obok Starego Przedmieścia i Głównego Miasta. Po opłynięciu Wyspy Spichrzów łączy się z Nową Motławą, a układ wodny uzupełnia Kanał na Stępce.

Dolny bieg rzeki – od Mostu Zielonego do ujścia, wraz z fragmentem Nowej Motławy poniżej Mostu Stągiewnego – należy do obszaru morskiego portu Gdańsk. Oznacza to, że ten odcinek ma nie tylko charakter miejski i rekreacyjny, lecz także portowy.

Skąd wzięła się nazwa Motława?

Nazwę Motława ustalono urzędowo w 1949 roku. Wcześniej rzeka występowała również pod nazwami związanymi z jej historycznym i językowym dziedzictwem, w tym jako Mottlau w języku niemieckim.

Dopływy Motławy i ich znaczenie

Na zasilanie Motławy wpływają zarówno większe rzeki, jak i mniejsze cieki oraz kanały. Najważniejsze dopływy tworzą rozbudowany system hydrologiczny Żuław i południowej części Gdańska.

Do większych dopływów i cieków powiązanych z Motławą należą:

• Radunia – największy dopływ Motławy,
• Kłodawa – uchodząca w rejonie Grabiny-Zameczek,
• Czarna Łacha,
• Kanał Raduni,
• Bielawa.

Dopływy zwiększają zasoby wodne rzeki, wpływają na retencję i kształtują siedliska wielu organizmów. Występują tu między innymi sandacz, okoń, boleń i troć, choć możliwość wędkowania zależy od obowiązujących przepisów oraz zasad danego łowiska.

Jakość wód Motławy

Ocena jakości Motławy wymaga rozróżnienia między dawną klasyfikacją czystości a obecnym systemem monitoringu wód. W starszych raportach używano klas I–V. Obecnie ocenia się przede wszystkim stan ekologiczny lub potencjał ekologiczny oraz stan chemiczny jednolitych części wód.

Dlatego dane z 2007 i 2008 roku – odpowiednio IV klasa i III klasa – mają dziś znaczenie historyczne. Nie powinny być przedstawiane jako aktualna ocena rzeki.

Najnowsze cykle ocen publikowane w ramach państwowego monitoringu wód obejmują lata 2016–2021. Za monitoring odpowiada obecnie Inspekcja Ochrony Środowiska, której regionalne zadania wykonuje Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Wynik nie jest jedną oceną dla całej Motławy, ponieważ poszczególne odcinki i powiązane jednolite części wód mogą różnić się presją ze strony zabudowy, rolnictwa, portu oraz kanalizacji deszczowej.

Przy interpretacji raportów trzeba więc sprawdzać konkretny odcinek rzeki, rok pomiaru i osobno oceniane elementy biologiczne, fizykochemiczne oraz chemiczne. Sama obserwacja koloru wody nie pozwala określić jej stanu ani bezpieczeństwa sanitarnego.

Czy w Motławie można się kąpać?

Motława w miejskim odcinku nie jest wyznaczonym kąpieliskiem. Woda w rzece może być obciążona zanieczyszczeniami, a w rejonie portowym występuje też ruch jednostek i zmienne warunki hydrologiczne.

Do kąpieli należy wybierać wyłącznie miejsca oficjalnie wyznaczone i objęte kontrolą sanitarną. Dotyczy to także osób korzystających z kajaków, desek i innych jednostek pływających, które powinny unikać kontaktu z wodą.

Zagrożenie powodziowe i cofka

Głównym zagrożeniem dla Gdańska ze strony Motławy nie jest sam przepływ rzeki, lecz cofka. To zjawisko polega na wtłaczaniu wód z rejonu morza i Martwej Wisły w górę rzeki, zwykle podczas silnego wiatru wiejącego od strony Bałtyku.

W takich warunkach woda może przemieszczać się przeciwnie do zwykłego kierunku przepływu. Ryzyko rośnie, gdy cofka zbiega się z intensywnymi opadami, wysokim poziomem wód oraz spływem z wyżej położonych części miasta.

Podczas powodzi w Gdańsku w 2001 roku cofka i napływ wody z Górnego Tarasu przyczyniły się do podniesienia poziomu wód w systemie Motławy. Woda płynęła w górę rzeki, a w rejonie Cieplewa doszło do przerwania wału.

Ochronę terenów nadrzecznych zapewniają między innymi wały, zbiorniki retencyjne, przepompownie, śluzy i urządzenia regulujące odpływ. Ich działanie ma znaczenie dla Żuław oraz nisko położonych dzielnic Gdańska.

Turystyka i rekreacja na Motławie

Nabrzeża Motławy należą do najpopularniejszych miejsc spacerowych w Gdańsku. Można tu oglądać historyczną zabudowę, statki, mariny i mosty, a także korzystać z oferty rejsów po miejskich wodach.

Wzdłuż rzeki prowadzą trasy piesze i rowerowe. Od Tczewa do Gdańska biegnie oznakowany czerwony Szlak Motławski, który łączy walory krajobrazowe z zabytkami Żuław i dawnego portu.

Spływy kajakowe i aktywności wodne

Motława jest wykorzystywana do organizacji spływów kajakowych. Trasa wymaga jednak znajomości lokalnych warunków, zwłaszcza w pobliżu mostów, przystani, śluz i odcinków objętych ruchem portowym.

Wśród popularnych form spędzania czasu nad rzeką znajdują się:

• rejsy wycieczkowe po portowych wodach Gdańska,
• spływy kajakowe,
• wędkowanie na wyznaczonych łowiskach,
• spacery wzdłuż Starej i Nowej Motławy,
• wycieczki rowerowe Szlakiem Motławskim.

Czy można wejść na zamarzniętą Motławę?

Zamarznięta tafla rzeki nie jest naturalnym lodowiskiem. Policja i Gdański Ośrodek Sportu ostrzegają przed wchodzeniem na lód, ponieważ jego grubość może zmieniać się na krótkim odcinku.

Szczególnie niebezpieczne są okolice nabrzeży, pomostów, kładek, marin oraz cumujących jednostek. Nurt, prądy podwodne i infrastruktura hydrotechniczna osłabiają lód, nawet gdy jego powierzchnia wygląda na zwartą.

Bezpieczną alternatywą pozostaje obserwowanie rzeki z brzegu oraz korzystanie wyłącznie z przygotowanych i nadzorowanych lodowisk. W razie załamania lodu nie należy wchodzić na taflę na ratunek. Trzeba wezwać służby pod numerem 112 i podać dokładne miejsce zdarzenia.

Rola Motławy w historii Gdańska

Motława przez stulecia służyła jako droga transportu towarów i zaplecze gdańskiego portu. Wzdłuż jej brzegów powstawały spichlerze, nabrzeża, magazyny i urządzenia przeładunkowe.

Rzeka wpływała także na układ obronny miasta. Jej odnogi, kanały i mokradła utrudniały przemieszczanie się wojsk, a jednocześnie zapewniały dostęp do portu od strony lądu i wody.

Bitwa pod Lubiszewem w 1577 roku

Motława odegrała rolę podczas bitwy pod Lubiszewem, stoczonej 17 kwietnia 1577 roku w pobliżu Lubiszewa Tczewskiego. Starcie było związane z konfliktem Gdańska ze Stefanem Batorym.

Położenie rzeki i podmokły charakter okolic wpływały na możliwości przemieszczania wojsk. Motława była wówczas nie tylko ciekiem wodnym, lecz także elementem lokalnego systemu komunikacyjnego i obronnego.

Port i handel

Od średniowiecza Motława stanowiła oś gdańskiego portu. Towary przewożone drogą wodną trafiały do nabrzeży w centrum miasta, gdzie je przeładowywano, składowano i kierowano dalej.

Dzisiejszy dolny odcinek rzeki nadal ma związek z gospodarką morską. Granica obszaru morskiego portu Gdańsk obejmuje część Motławy od Mostu Zielonego do ujścia, co odróżnia ten fragment od typowo rekreacyjnych odcinków w centrum miasta.