Krzywa wieża w Ząbkowicach Śląskich – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich to średniowieczna dzwonnica o wysokości 34 metrów, której obecne odchylenie od pionu sięga 2,14 metra. Daje jej to tytuł najwyższej krzywej budowli w Polsce, przewyższającej pod tym względem nawet słynną wieżę w Toruniu. Przygotowaliśmy garść praktycznych informacji o jej burzliwych dziejach, tajemnicach konstrukcji i możliwościach zwiedzania.

Jakie tajemnice skrywa historia Krzywej Wieży?

Pomimo licznych badań, dokładny moment wzniesienia budowli pozostaje nieznany z powodu braku pisanych źródeł. Dolne partie murów, sięgające 10 metrów wysokości, wykonano z kamienia i zaprawy wapiennej, a ich grubość przekracza 4 metry. Ta masywna konstrukcja sugeruje, że obiekt mógł pierwotnie pełnić funkcje obronne. Część badaczy identyfikuje go jako pozostałość zamku istniejącego jeszcze przed lokacją miasta.

Inna koncepcja zakłada, że usytuowana w najniższym punkcie starego miasta wieża służyła jako brama miejska. Z kolei trzecia, najbardziej prawdopodobna wersja mówi, że od samego początku była to dzwonnica kościelna, dostawiona do pobliskiej świątyni. Funkcję dzwonnicy pełniła nieprzerwanie od XV stulecia aż do dramatycznych wydarzeń II wojny światowej. W 1507 roku połączono ją nawet krytym gankiem z kościołem świętej Anny, który to ganek rozebrano pod koniec XVI wieku, gdy przechylenie konstrukcji zagroziło jego stabilności.

Nazywam się Johannes Gleiß, wybudowałem tę wieżę krzywą z pilnością – taki napis podobno widniał na murach przed przebudową po wielkim pożarze.

Dlaczego wieża jest krzywa?

Istnieje kilka teorii próbujących wyjaśnić przyczynę odchylenia budowli. Najczęściej wskazuje się na wstrząsy tektoniczne, które odnotowano w okolicach Barda 15 września 1590 roku. Nie można też wykluczyć, że fundamenty osiadły na skutek rozmoknięcia gruntu po długotrwałych opadach deszczu. Ciekawostką jest, że pomiary wykonane w 1977 roku wykazały odchylenie o wartości 1,98 metra, co oznacza, że przez dekady wieża nieznacznie zmienia swoje położenie.

Lokalna legenda przedstawia zupełnie inne wyjaśnienie. Po tragicznym pożarze w 1858 roku ekspertyza fundamentów wykazała rzecz zaskakującą – konstrukcja od początku mogła być budowana celowo pochylona. Budowniczy chcieli w ten sposób nadać miastu unikalny charakter i przyciągnąć przybyszów. Na części zniszczonej przez ogień rzekomo widniał jeszcze w XIX stuleciu napis wykonany ręką mistrza murarskiego Johannesa Gleißa, który przyznawał się do zamierzonego dzieła.

Wpływ wielkiego pożaru na dzisiejszy wygląd

Rok 1858 zapisał się tragicznie w annałach miasta. Szalejący żywioł strawił znaczną część zabudowań i poważnie uszkodził górną partię wieży. Władze pruskie poważnie rozważały całkowitą rozbiórkę obiektu, obawiając się, że runie on na sąsiednie domy. Ostatecznie, po długotrwałych zabiegach i analizach budowlanych, wygrała koncepcja odbudowy.

W efekcie prac rekonstrukcyjnych, zakończonych uroczyście 11 października 1860 roku, wieża zyskała nowy, charakterystyczny wygląd. Dawny blaszany hełm zastąpiono attyką w kształcie jaskółczych ogonów. Od strony południowej dobudowano niewielką wieżyczkę, w której umieszczono spiralną klatkę schodową. Na kopule osadzono gałkę z krzyżem, a wewnątrz złożono okolicznościowy dokument spisany ręką ówczesnego proboszcza Johannesa Grundeya oraz pamiątkowy medal.

Jak wygląda zwiedzanie Krzywej Wieży?

Obecnie dawna dzwonnica pełni funkcję punktu widokowego udostępnionego dla odwiedzających. Wejście odbywa się z przewodnikiem co 30 minut, a pierwsza grupa rusza o godzinie 9:30. Droga na szczyt wiedzie przez 139 schodów, a nagrodą za ich pokonanie jest panorama Ząbkowic Śląskich oraz pobliskich pasm górskich – Gór Bardzkich i Sowich. Obiekt jest udostępniany codziennie w godzinach od 9:30 do 17:30, z wyjątkiem kilku świątecznych dni w roku, takich jak 1 stycznia czy 25 grudnia.

Zwiedzanie obejmuje także pomieszczenie w przyziemiu, które niegdyś pełniło funkcję lochu głodowego. Dzisiaj można tam zobaczyć wystawę zatytułowaną „Średniowieczna Izba Tortur i Więzienie w Lochu Głodowym”. Gruntowny remont ścian zewnętrznych, przeprowadzony w grudniu 2007 roku, przywrócił budowli dawną świetność. We wrześniu 2018 roku obiekt ponownie wymagał pilnych prac, gdy zauważono spękania murów, ale już w kwietniu 2019 roku ponownie otwarto go dla ruchu turystycznego.

Podczas dorocznych Dni i Nocy Krzywej Wieży w drugi weekend lipca obiekt można zwiedzać aż do północy.

Jakie atrakcje towarzyszą wizycie w okolicy?

Tuż obok, pod adresem ul. Krzywa 1, wznosi się Dwór Rycerza Kauffunga z początku XVI wieku. To najstarszy budynek mieszkalny w mieście, a pierwsza wzmianka o nim datowana jest na 1504 rok. Na miejscu działa Izba Pamiątek Regionalnych, wypełniona eksponatami związanymi z historią regionu, a także zaskakujące Laboratorium Doktora Frankensteina. Multimedialna ekspozycja przypomina, że dawna nazwa miasta brzmiała Frankenstein, a tragiczne wydarzenia z 1606 roku, gdy grasująca zaraza zabiła jedną trzecią mieszkańców, mogły inspirować Mary Shelley.

Nie można ominąć gotyckiego kościoła świętej Anny, który góruje nad placem. Wewnątrz uwagę zwraca ołtarz główny z 1754 roku oraz nagrobek księcia Karola I i jego żony Anny Żagańskiej. Na zewnętrznym murze umieszczono epitafium wnuka Wita Stwosza. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się także ruiny zamku książęcego. Warownia, wielokrotnie zdobywana i odbudowywana, do dziś zachowała obronny charakter z bastejami, strzelnicami i attyką osłaniającą dawne stanowiska straży.

Zwiedzanie ruin zamku

Zamek udostępniono do zwiedzania z przewodnikiem o stałych porach: 10:00, 12:00, 14:00 i 16:00. Jest to obiekt wpisany na listę Europejskiego Szlaku Zamków i Pałaców. W jego dziejach zapisało się wiele gwałtownych epizodów, w tym słynne oblężenie przez mieszczan z Wrocławia i Świdnicy, którzy sprowadzili ogromne działo ciągnięte przez 24 konie, by skruszyć mury. Dzisiejsze ruiny pozwalają wyobrazić sobie skalę i potęgę dawnej fortecy.

Po drugiej stronie miasta, w okolicy Parku im. Sybiraków, zachowały się pozostałości średniowiecznych murów obronnych z końca XIII wieku. Niegdyś wjazdu do grodu strzegły cztery bramy – Wrocławska, Ziębicka, Kłodzka i Świdnicka, które niestety nie dotrwały do współczesności. Najokazalszym fragmentem fortyfikacji jest dziś Baszta Gołębia, stanowiąca cichy świadek militarnej przeszłości Ząbkowic Śląskich.

Ceny biletów i informacje praktyczne

Poniższe zestawienie przedstawia aktualne ceny wstępu na poszczególne atrakcje zarządzane przez Ząbkowickie Centrum Kultury i Turystyki. Bilet ulgowy przysługuje dzieciom, młodzieży szkolnej, studentom, emerytom oraz rencistom po okazaniu odpowiedniego dokumentu. Istnieje także możliwość zakupu biletu rodzinnego oraz kompleksowego karnetu łączonego, uprawniającego do odwiedzenia wszystkich głównych obiektów.

Do nabycia biletów ulgowych uprawnieni są również członkowie PTTK oraz osoby z niepełnosprawnościami wraz z opiekunami. Dzieci do lat czterech wchodzą za darmo. Zwiedzanie w grupach zorganizowanych liczących minimum dziesięć osób wymaga wcześniejszego kontaktu telefonicznego lub mailowego – dotyczy to także wizyty w cerkwi świętego Jerzego. Szczegółowy cennik zawsze można sprawdzić na stronie internetowej ZCKIT.

Co jeszcze zobaczyć w promieniu trzydziestu kilometrów?

Ząbkowice Śląskie leżą w południowej części województwa dolnośląskiego, przy drodze krajowej numer 8, zaledwie około półtorej godziny drogi z Wrocławia. Ich położenie czyni je świetną bazą wypadową. W pobliżu znajduje się kilka atrakcji o znaczeniu ponadregionalnym, które idealnie uzupełniają plan wycieczki:

• monumentalny Pałac Marianny Orańskiej w Kamieńcu Ząbkowickim, oddalony raptem o 9 kilometrów,
• potężna Twierdza Srebrna Góra zawieszona na przełęczy Gór Sowich, do której dojedziemy w mniej niż kwadrans,
• Kopalnia Złota w Złotym Stoku oferująca podziemną trasę turystyczną, znajdująca się 17 kilometrów dalej,
• Twierdza Kłodzko z labiryntem korytarzy minerskich, zlokalizowana około 20 kilometrów od Ząbkowic,
• tajemniczy kompleks Riese w Górach Sowich, z Podziemnym Miastem Osówka w odległości niespełna 29 kilometrów.

Połączenie kolejowe z Wrocławiem wymaga przesiadki w Kamieńcu Ząbkowickim, a sama stacja ulokowana jest niespełna kilometr od centrum miasta. Samochód można zaś pozostawić na jednym z płatnych parkingów opasających starówkę. Spacer pomiędzy rynkiem, Krzywą Wieżą a ruinami zamku zajmuje dosłownie kilka minut, co czyni zwiedzanie niezwykle komfortowym i przyjemnym nawet podczas krótkiego wypadu.