Muzeum Egipskie w Kairze – historia, zbiory, zwiedzanie

Głównym miejscem przechowywania dziedzictwa starożytnego Egiptu jest dziś Wielkie Muzeum Egipskie w Gizie, które zastąpiło historyczny gmach na placu Tahrir w Kairze. Otwarte oficjalnie 1 listopada 2025 roku, skupia kompletną kolekcję skarbów Tutanchamona oraz ponad 100 tysięcy innych artefaktów. W niniejszym artykule wyjaśniamy, jak zmieniała się koncepcja muzealnictwa w stolicy Egiptu i jak najlepiej zaplanować zwiedzanie nowego kompleksu.

Jak powstawało Muzeum Egipskie w Kairze?

Pomysł utworzenia narodowej kolekcji starożytności zrodził się już w 1835 roku, kiedy to wicekról Muhammad Ali wydał dekret nakazujący gromadzenie zabytków z okresu faraonów. Zbiory początkowo składowano w magazynach kairskiej szkoły językowej, lecz wiele z nich padło łupem złodziei lub zostało rozdanych jako dary dyplomatyczne. Dopiero przybycie francuskiego archeologa Auguste’a Mariette’a w drugiej połowie XIX wieku nadało sprawie realny kierunek.

Dzięki uporowi badacza, w 1863 roku otwarto pierwszą stałą siedzibę muzeum w dzielnicy Bulak nad Nilem. Niestety, położenie nad rzeką okazało się zgubne – katastrofalna powódź w 1878 roku zniszczyła znaczną część budynku. Kolejnym przystankiem dla bezcennej kolekcji stał się pałac Isma’ila Paszy w Gizie, gdzie zbiory przeniesiono w 1887 roku. Ta lokalizacja również była tymczasowa, a ostateczny kształt muzeum zaczął wyjaśniać się dopiero wraz z rozstrzygnięciem międzynarodowego konkursu architektonicznego.

Epoka placu Tahrir

Spośród osiemdziesięciu siedmiu projektów zwyciężyła koncepcja francuskiego architekta Marcela Dourgnona, który zaprojektował okazały, neoklasycystyczny gmach w samym sercu miasta. Prace budowlane, prowadzone przez włoską firmę Garozzo e Zafframi, trwały od 1897 do 1901 roku. Uroczyste otwarcie Kairskiego Muzeum Egipskich Starożytności przy placu Tahrir nastąpiło 15 listopada 1902 roku. Na niewielkiej jak na swoje zbiory powierzchni zgromadzono wówczas około 160 tysięcy przedmiotów, w tym słynną kolekcję portretów fajumskich oraz królewskie mumie.

Przez ponad sto lat to właśnie ten dwupiętrowy budynek kojarzony był z historią egiptologii. Przed jego wejściem ustawiono popiersia najwybitniejszych badaczy – od 2007 roku znajduje się wśród nich wizerunek profesora Kazimierza Michałowskiego. Mimo swojej legendy, muzeum borykało się z ogromnym przepełnieniem magazynów i sal wystawowych, co w połączeniu z wydarzeniami politycznymi w 2011 roku boleśnie unaoczniło potrzebę zmian. To właśnie wtedy, podczas zamieszek, złodzieje włamali się do budynku, niszcząc i rabując część artefaktów.

Wielkie Muzeum Egipskie – nowa era w Gizie

Odpowiedzią na problemy przestarzałej siedziby stał się projekt budowy nowego obiektu, określanego mianem największego muzeum na świecie poświęconego jednej cywilizacji. Budowa Wielkiego Muzeum Egipskiego ruszyła w 2005 roku, jednak wielokrotnie napotykała na przeszkody. Arabska Wiosna, zawirowania polityczne, a następnie globalna pandemia sprawiły, że termin otwarcia był przekładany niemal dwadzieścia razy. Ostateczny koszt tej inwestycji, wspartej pożyczkami Japońskiej Agencji Współpracy Międzynarodowej, sięgnął aż 1,2 miliarda dolarów.

Kompleks zaprojektowany przez irlandzką pracownię Heneghan Peng Architects zajmuje powierzchnię pięciuset tysięcy metrów kwadratowych. Jego fasada składa się z setek tysięcy trójkątnych elementów, nawiązujących do geometrii piramid wznoszących się zaledwie dwa kilometry dalej. Monumentalna klatka schodowa, otoczona przez osiemdziesiąt siedem artefaktów, prowadzi zwiedzających od czasów prehistorycznych aż po okres grecko-rzymski. Na szczycie schodów umieszczono ogromne okno, które w celowy sposób kadruje widok na nekropolię, tworząc wizualny pomost między eksponatami a ich pierwotnym krajobrazem.

W atrium głównym na gości czeka mierzący 11 metrów i ważący 83 tony posąg Ramzesa II – ten sam, który przez pół wieku stał przed dworcem kolejowym w Kairze.

Biletowe oblężenie i pierwsze dni chaosu

Oficjalna ceremonia otwarcia w dniu 1 listopada 2025 roku była wydarzeniem rangi państwowej, ale już pierwszy weekend udostępnienia galerii dla szerokiej publiczności unaocznił ogromne problemy logistyczne. Do wejścia ustawiły się wielokilometrowe kolejki, a muzeum, ustaliwszy wcześniej dzienny limit na poziomie 14 tysięcy osób, pierwszego dnia wpuściło aż 18 tysięcy zwiedzających. Sytuacja pogorszyła się następnego dnia, gdy obiekt szturmowało blisko 26 tysięcy gości, z których część, mimo posiadania ważnych wejściówek, nie została wpuszczona do środka.

W reakcji na ten chaos dyrekcja zmuszona była wstrzymać sprzedaż biletów w kasach na miejscu podczas weekendów i dni świątecznych. Obecnie rezerwacji w tych dniach dokonuje się wyłącznie online, natomiast od poniedziałku do czwartku wejściówki można nabyć również w biletomatach. Taki system ma lepiej kontrolować potoki turystów i wyeliminować wielogodzinne oczekiwanie w palącym słońcu.

Jakie skarby czekają w środku?

Serce nowego muzeum bije w galeriach poświęconych Tutanchamonowi. Jest to pierwszy moment w historii, gdy cały zestaw liczący dokładnie 5398 artefaktów z grobowca KV62 został scalony w jednym miejscu. Dotychczas słynna złota maska pośmiertna i pozostałe przedmioty były rozproszone między starą siedzibą na placu Tahrir, magazynami oraz wystawami objazdowymi. Dziś zajmują one przestrzeń o powierzchni 7000 metrów kwadratowych, podzieloną na dwie ścieżki narracyjne – jedna opowiada o życiu młodego króla, a druga relacjonuje proces odkrycia grobowca przez Howarda Cartera w 1922 roku.

Oprócz ikonicznej maski, tronów i bojowych rydwanów, można tu obejrzeć przedmioty bardzo osobiste, jak zdobione sandały czy biżuteria. Tuż obok znajduje się przeszklony pawilon, w którym spoczywa zrekonstruowana drewniana łódź faraona Cheopsa. Ta mająca 42 metry długości cedrowa jednostka, zakopana przy Wielkiej Piramidzie blisko 4500 lat temu, uznawana jest za jeden z najstarszych zachowanych statków na świecie. Jej transport do muzeum był samodzielnym wyczynem inżynieryjnym – zastosowano do niego zdalnie sterowany pojazd sprowadzony z Belgii.

Królewskie rzeźby i prehistoria nad Nilem

Główne sale rozmieszczone są w dwunastu galeriach, które chronologicznie przeprowadzają gościa przez siedem tysięcy lat cywilizacji. Wędrówka zaczyna się od osad neolitycznych, przez zjednoczenie państwa około 3100 roku p.n.e., rozkwit Starego, Średniego i Nowego Państwa, aż po schyłek epoki grecko-rzymskiej. Szczególne wrażenie robi kolekcja królewskich posągów, gdzie monumentalne, kamienne figury faraonów obrazują zmianę kanonu sztuki na przestrzeni kolejnych dynastii.

Nie brakuje również artefaktów związanych z wierzeniami funeralnymi. Bogato zdobione sarkofagi, narzędzia do mumifikacji i uszebti – figurki służące zmarłemu w zaświatach – pokazują złożoność wyobrażeń o śmierci. W muzeum znalazło się też miejsce dla dziedzictwa gemologicznego: obok surowych minerałów wyeksponowano misternie wykonaną biżuterię o znaczeniu symbolicznym i religijnym, która towarzyszyła elitom zarówno za życia, jak i po śmierci.

Jak dotrzeć i ile kosztuje wizyta?

Muzeum leży na skraju płaskowyżu Giza, około 15 kilometrów od centrum Kairu i 20 kilometrów od Portu Lotniczego Sfinks. Dojazd z miasta taksówką lub aplikacją Uber zajmuje od 20 do 45 minut, w zależności od natężenia korków. Trwają wprawdzie prace nad budową stacji metra i szerokiej promenady spacerowej bezpośrednio łączącej muzeum z piramidami, jednak na razie najwygodniejszym rozwiązaniem pozostaje transport kołowy. Dla turystów wypoczywających w kurortach nad Morzem Czerwonym organizowane są całodniowe wycieczki fakultatywne łączące przelot do stolicy i zwiedzanie.

Ceny biletów są zróżnicowane w zależności od obywatelstwa. Dorośli turyści zagraniczni płacą 1200 funtów egipskich (około 93 złote), natomiast młodzież i dzieci połowę tej kwoty. Obywatele Egiptu mają zapewnione wejście za 200 funtów. Biletomaty na terenie obiektu obsługują wyłącznie płatności bezgotówkowe, dlatego trzeba mieć przy sobie kartę. Aby uniknąć największych tłumów, warto przyjść zaraz po otwarciu o 9:00 rano lub w godzinach późnopopołudniowych, kiedy grupy zorganizowane już opuszczają kompleks.

Dzienny limit zwiedzających ustalony przez władze wynosi 14 tysięcy osób – po jego przekroczeniu sprzedaż wejściówek na dany dzień jest natychmiast blokowana.

Co jeszcze warto wiedzieć przed podróżą?

Obejrzenie samych galerii Tutanchamona zajmuje od 60 do 90 minut, natomiast na spokojne zapoznanie się z główną ekspozycją trzeba przeznaczyć przynajmniej dwie do trzech godzin. Prywatne fotografowanie bez lampy błyskowej jest dozwolone w niemal całym obiekcie, z wyjątkiem wybranych sekcji skarbca króla Tuta, gdzie można używać jedynie telefonów. Wynika to z troski o stan delikatnych zabytków i zapobieganie zatorom przy najcenniejszych gablotach.

Środki techniczne nie zawodzą też w kwestii udogodnień – obiekt jest w pełni dostosowany do potrzeb osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Zamontowano windy, rampy i ruchome schody, a dla gości z dysfunkcją wzroku przygotowano audiodeskrypcje. Na terenie kompleksu działa kilka restauracji i kawiarni, z których jedna oferuje panoramiczny widok na piramidy przez okna sięgające od podłogi do sufitu. Z myślą o rodzinach stworzono oddzielne muzeum dziecięce, gdzie najmłodsi mogą wziąć udział w mini-wykopaliskach i warsztatach pisania hieroglifów.

Zaplecze naukowe i edukacyjne

Funkcja GEM nie ogranicza się tylko do prezentowania zabytków. W skład kompleksu wchodzi jedno z najnowocześniejszych centrów konserwacji archeologicznej na świecie, tworzone przez dwanaście specjalistycznych laboratoriów. Zatrudniony w nich zespół ponad stu pięćdziesięciu specjalistów zajmuje się renowacją wszystkiego – od delikatnych włókien papirusu po ważące kilka ton kamienne rzeźby. To zaplecze badawcze ma fundamentalne znaczenie nie tylko dla restauracji już odkrytych dzieł, ale też dla nadchodzących prac wykopaliskowych.

Przestrzeń edukacyjna wyposażona jest w sale konferencyjne i nowoczesne technologie wirtualnej rzeczywistości. W przeciwieństwie do przeładowanego gmachu na placu Tahrir, tutaj każdy eksponat ma zapewnioną odpowiednią ilość miejsca. Wśród konserwatorów i głównych archeologów prowadzących obecnie wykopaliska w Sakkarze i Dolinie Królów dominują dziś badacze egipscy. Jest to celowa zmiana pokoleniowa – władze kraju podkreślają, że nastał czas, w którym to Egipcjanie sami badają swoje dziedzictwo.

Łączenie wizyty z piramidami

Bliskość piramid sprawia, że jeden dzień pozwala na połączenie zwiedzania GEM i nekropolii. Dobrym rozwiązaniem jest rozpoczęcie od muzeum zaraz po otwarciu, kiedy galerie Tutanchamona są najmniej zatłoczone. Po trzech godzinach w chłodnych, klimatyzowanych salach można zrobić przerwę w restauracji na terenie obiektu, a następnie udać się spacerem lub krótkim podjazdem taksówką pod sam Wielki Sfinks i piramidę Cheopsa.

W ofercie touroperatorów znajdują się również wycieczki łączone z Hurghady, Sharm el-Sheikh i Marsa Alam. Droga z tych kurortów zajmuje od pięciu do ponad sześciu godzin jazdy, dlatego większość biur organizuje przelot wewnętrzny. Przykładowo, lot z Hurghady do Kairu trwa około godziny, po czym uczestnicy są odbierani z lotniska klimatyzowanym autokarem. Taka opcja, przy obecnych cenach paliw, jest znacznie bardziej komfortowa niż wielogodzinna podróż lądem przez pustynię.

Stare kontra nowe – Muzeum Tahrir czy Giza?

Choć historyczny budynek w centrum miasta wciąż istnieje, jego rola drastycznie zmalała. Przez dziesięciolecia krytykowany był za warunki przechowywania mumii i słabe zabezpieczenia antywłamaniowe. Większość flagowych eksponatów, w tym kolekcja Tutanchamona i łodzie słoneczne, została przeniesiona do nowoczesnego gmachu w Gizie. Decyzja ta, choć konieczna ze względów konserwatorskich, oznacza, że plac Tahrir powoli przechodzi do lamusa jako główna atrakcja turystyczna stolicy.

Różnica między tymi lokalizacjami jest kolosalna, co widać w każdym szczególe: