Latarnie morskie w Polsce – przewodnik po najpiękniejszych obiektach

Wzdłuż polskiego wybrzeża Bałtyku działa 15 latarni morskich, a niemal wszystkie z nich można zwiedzać, podziwiając z ich tarasów rozległe panoramy morza, plaż i nadmorskich krajobrazów. Zapraszamy do odkrycia tych wyjątkowych obiektów – od najwyższej ceglanej latarni w Świnoujściu po metalową wieżę w Stilo.

Czym latarnia różni się od zwykłej wieży widokowej?

Każda czynna latarnia morska na polskim wybrzeżu jest znakiem nawigacyjnym umieszczonym na mapach morskich wydawanych przez Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej. Oznaczenie to musi być zgodne z publikacją „Znaki skróty i terminologia stosowane na polskich mapach morskich”. Dlatego nie każda budowla przypominająca wieżę, nawet wyposażona w światło, ma status latarni – na przykład stojąca w Sopocie konstrukcja pozostaje jedynie światłem nawigacyjnym o ograniczonym zasięgu, niewidniejącym jako latarnia w spisach nautycznych.

Oficjalny charakter znaku mają jedynie obiekty, których wysokość, charakterystyka światła i lokalizacja zostały opisane w locjach Bałtyku oraz na mapach brytyjskiej Admiralicji zgodnie z Symbols and Abbreviations used on Admiralty Charts. Podobne zasady obowiązują w rejonach polarnych, gdzie dwie polskie stacje badawcze utrzymują własne oznaczenia, klasyfikowane jako lighthouse.

Od ognisk na wzgórzach do elektrycznej żarówki

Potrzeba wskazywania bezpiecznej drogi żeglarzom sięga czasów starożytnych, a pierwsze stałe ognie znano już w Atenach około 400 roku p.n.e. Najstarsze źródła światła na naszych terenach – tak zwane garnki wulkanu – pojawiły się w X wieku. Na przestrzeni stuleci do rozpalania sygnałów używano drewna, następnie świec woskowych, węgla kamiennego i olejów roślinnych, a w XIX stuleciu upowszechnił się gaz węglowy oraz propan.

Decydujący przełom nastąpił wraz z zastosowaniem prądu, który okazał się najbardziej efektywnym źródłem światła. Obecnie nowoczesne systemy satelitarne i radarowe odgrywają główną rolę w nawigacji, jednak latarnie nadal pełnią funkcję rezerwowych punktów referencyjnych i stanowią zabytki techniki.

Jak odczytywać sygnały nadawane z wieży?

Każda działająca latarnia emituje światło o ściśle określonej charakterystyce, co pozwala żeglarzom na identyfikację konkretnego punktu nawet przy ograniczonej widoczności. Wartości te są zapisane w spisach świateł i na mapach morskich.

Do najczęściej spotykanych rodzajów sygnałów świetlnych na polskim wybrzeżu należą:

• błyskowe – pojedynczy błysk i długa przerwa, np. w Kołobrzegu,
• przerywane grupowe – kilka krótkich przerw między dłuższymi okresami światła, np. w Gąskach i Czołpinie,
• izofazowe – światło i przerwa mają taki sam czas, np. na Helu,
• kodowe Morse’a – pojedyncza litera alfabetu Morse’a nadawana cyklicznie, np. w Jastarni.

Źródło światła w praktyce

Współczesne latarnie wyposażone są w zestawy żarówek o dużej mocy. Hel dysponuje 1000-watową żarówką, która po przepaleniu automatycznie obraca się o 45 stopni, a na jej miejsce wskakuje zapasowa. Cały mechanizm nie wymaga obecności latarnika na wieży – podobnie jak w Czołpinie, gdzie dyżurny kontroluje urządzenia zdalnie z domu oddalonego o około 10 km.

Przegląd wybranych obiektów – od rekordzistów po perełki techniki

Wśród 15 czynnych latarni znajdziemy konstrukcje o zróżnicowanej wysokości, roku budowy i stylu architektonicznym. Poniższe zestawienie przedstawia cztery charakterystyczne przykłady.

Najwyższa jest wieża w Świnoujściu – to również najwyższa ceglana latarnia na świecie. Do jej tarasu prowadzi 308 schodów, a widok sięga 44 kilometrów przy dobrej przejrzystości powietrza.

Latarnia w Świnoujściu, o wysokości 64,8 m, to najwyższa ceglana latarnia na świecie.

Latarnie w niezwykłym otoczeniu

Ukształtowanie brzegu sprawia, że kilka obiektów wyróżnia się malowniczym, a czasem odosobnionym położeniem. Dotarcie do nich wymaga spaceru przez las lub wydmy, ale nagrodą są widoki zupełnie inne niż z nadmorskich promenad.

Czołpino – samotność na ruchomych wydmach

Wieża w Czołpinie stoi na najwyższej wydmie Słowińskiego Parku Narodowego. Choć sama konstrukcja mierzy 25,2 metra, to źródło światła uniesione jest na wysokość 75 metrów nad poziom morza, co daje zasięg 21 mil morskich. Aby tu dotrzeć, trzeba przejść półtorakilometrową trasę przez las i wydmy, co czyni tę latarnię jedną z najbardziej odosobnionych.

Czołpino leży na jednej z najwyższych wydm Słowińskiego Parku Narodowego, a źródło światła umieszczone jest aż 75 m nad poziomem morza.

Z galerii widokowej widać jeziora Łebsko i Gardno, wąską mierzeję oraz rozległe połacie parku narodowego.

Stilo – żeliwna wieża w lesie

Latarnia Stilo, oddalona o niecały kilometr od otwartego morza, należy do trzech na świecie zbudowanych z nitowanych płyt żeliwnych. Ma 33,4 metra wysokości i pomalowana jest na trzy barwy: czarną u dołu, białą pośrodku i czerwoną na szczycie. Światło sektorowe o zasięgu 23,5 mil morskich nadawane jest z dwóch galerii, z których rozpościera się widok na lasy, wydmy i Łebę. Ciekawostką jest fakt, że pracuje tu jedna z nielicznych w Polsce latarniczek.

Rozewie – bliźniacze wieże i najstarsza historia

Na przylądku Rozewie wznoszą się dwie wieże. Czynna do dziś, nosząca imię Stefana Żeromskiego, została uruchomiona w 1822 roku. Jej światło o zasięgu 26 mil morskich nadawane jest z wysokości 83 metrów nad poziomem morza. Druga, nieco niższa budowla, pełniła funkcję latarni przez ponad 30 lat, działając równolegle z głównym źródłem światła. Obok urządzono niewielkie muzeum latarnictwa, a z tarasu przy dobrej pogodzie można dojrzeć Hel.

Duchy, diabelskie skały i dawni latarnicy

Długa historia latarń obrosła legendami. Niektóre związane są z konkretnymi miejscami, inne tłumaczą tragiczne wypadki na morzu.

Hałaśliwy duch w Ustce

Neogotycka latarnia przy wschodnim falochronie, wkomponowana w budynek stacji pilotów, według opowieści skrywa niespokojną duszę dawnego latarnika. Podobno podczas sztormów słychać tam wyraźne stukanie i kroki, a winą za pojawienie się zjawy miałby być błąd nawigacyjny, który doprowadził do czyjejś śmierci.

Diabeł znad Rozewia

Opowieść sięga XVII wieku i mówi o szwedzkim okręcie, który zatonął po uderzeniu w skałę. Córka kapitana zamieszkała na brzegu i nocami rozpalała ogniska, by ostrzegać innych żeglarzy – co legenda łączy z początkiem latarnianego ognia w tym rejonie. W rzeczywistości latarnię wzniesiono wiek później, ale podanie wciąż przyciąga turystów.

W helskiej latarni zainstalowano samoczynny mechanizm wymiany przepalonej żarówki – po obrocie o 45 stopni zapasowa żarówka wskakuje na jej miejsce.

Na Helu zaś o sprawne działanie światła dba nowoczesna automatyka, która bez udziału człowieka utrzymuje stały sygnał izofazowy o długości 10 sekund.